Open

HOTLINE:0932329482

Để bảo đảm quyền bào chữa của pháp nhân cần sửa lại Hiến pháp (Phần 1)

25/11/2017

(Từ viết tắt: QBC: quyền bào chữa; PNBBT: pháp nhân bị buộc tội; BLHS: Bộ luật hình sự; BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự; TTHS: tố tụng hình sự)

Đặt vấn đề: Pháp nhân thương mại là một chủ thể lần đầu được Bộ luật hình sự quy định có thể là tội phạm và cũng được Bộ luật tố tụng hình sự dự liệu các thủ tục pháp lý để truy cứu trách nhiệm hình sự. Chỉ khoảng hơn 1 tháng nữa Bộ luật hình sự và tố tụng hình sự sẽ có hiệu lực thi hành nhưng có rất nhiều vấn đề đặt ra đối với chủ thể mới này. Trong khía cạnh bài viết, chúng ta bàn quy định Quyền bào chữa của pháp nhân bị buộc tội ở 2 phương diện: Quyền đó được xác định như thế nào và các cơ chế để đảm bảo thực hiện quyền này.

1. Hiến pháp chưa lường hết chủ thể của tội phạm được thay đổi trong Bộ luật hình sự.Hiến pháp năm 2013 quy định: “Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa”. Cho thấy chủ thể được hưởng QBC là “người” mà không đề cập đến “tổ chức” hay “pháp nhân”. Nếu coi “người” cũng dùng để chỉ “pháp nhân” thì điều luật trên cũng không bao hàm nội dung pháp nhân bị bắt, tạm giữ, tạm giam vì pháp nhân không thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế này. Hiến pháp cũng chưa quy định trực tiếp về quyền bào chữa của pháp nhân. Từ việc suy diễn khái niệm có thể dẫn đến những yếu tố gây tranh cãi ảnh hưởng đến quyền bào chữa của pháp nhân.

2. Nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội trong Bộ luật tố tụng hình sự mới nhất không nhắc đến pháp nhân như là một chủ thể của tội phạm mà buộc người áp dụng luật phải suy diễn luật.Điều 16 BLTTHS đã xác định nguyên tắc bảo đảm QBC của người bị buộc tội, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của người bị hại, đương sự mà theo  điểm đ, khoản 1 Điều 4 BLTTHS thì người bị buộc tội là người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo chứ  không nhắc đến QBC của chủ thể là pháp nhân. Mặt khác vì pháp nhân không bị áp dụng các biện pháp bắt, tạm giữ nên môt lần nữa BLTTHS chỉ nhắc đến pháp nhân được thực hiện QBC khi là bị can, bị cáo.

3. Việc cụ thể hóa các quy định về đảm bảo quyền bào chữa của pháp nhân trong tố tụng hình sự chưa thực sự chặt chẽ. Các quy định mờ nhạt về bảo đảm quyền bào chữa của pháp nhân trong quy phạm có tính định hướng, nguyên tắc cũng dẫn đến những hạn chế trong việc cụ thể hóa nội dung này ở các điều luật. Trong Chương XXIX của BTTHS chỉ có duy nhất một khoản nhắc đến quyền bào chữa của người đại diện cho pháp nhân tại điểm h, khoản 1, Điều 435. Ngoài ra Điều 431 cũng có xác định phạm vi tố tụng đối với truy cứu trách nhiêm hình sự  pháp nhân với mục đích là kết nối các quy định phù hợp với quyền và nghĩa vụ của cá nhân. Tuy nhiên, việc kết nối quyền, nghĩa vụ của pháp nhân sang quyền, nghĩa vụ của cá nhân có thể dẫn đến cách hiểu, áp dụng không thống nhất. Mặt khác, LTTHS cũng chưa quy định rõ việc đảm bảo QBC cho pháp nhân đặc biêt là giai đoạn trước khi bị khởi tố.

Hoạt động buộc tội và bào chữa phải song song với nhau trong quá trình tiến hành tố tụng. Nhưng trong suốt giai đoạn cơ quan chức năng thu thập thông tin, thực hiện các hoạt động điều tra ban đầu, cho đến khi có đầy đủ căn cứ để khởi tố vụ án, khởi tố bị can, BLTTHS không điều chỉnh, hoặc điều chỉnh mờ nhạt QBC của pháp nhân, dẫn đến với hoạt động gỡ tội của PNBBT bị coi nhẹ. Ngoài ra việc quy định diện chủ thể được hưởng QBC là cá nhân thì khá rộng nhưng đối với pháp nhân thì hẹp hơn phản ánh sự tiếp cận thận trọng của Nhà làm luật trong việc bảo đảm QBC cho chủ thể mới xuất hiện trong luật.

(Còn tiếp...)

Tác giả: Đỗ Tiến Dũng

 Biên tập: Nguyễn Thị Thảo Phương


Để bảo đảm quyền bào chữa của pháp nhân cần sửa lại Hiến pháp (Phần 2)

Tin cùng loại

Tin mới nhất

CÔNG TY LUẬT TNHH KHOA TÍN

Số 28 - TT2, Khu đô thị HDMon, Đường Hàm Nghi, Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội