Open

HOTLINE:0932329482

Để bảo đảm quyền bào chữa của pháp nhân cần sửa lại Hiến pháp (Phần 2)

25/11/2017

(Từ viết tắt: QBC: quyền bào chữa; PNBBT: pháp nhân bị buộc tội; BLHS: Bộ luật hình sự; BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự; TTHS: tố tụng hình sự)

4. Sửa hiến pháp và Bộ luật tố tụng hình sự đảm bảo quyền bào chữa của pháp nhân bị buộc tội:

- Thứ nhất, Sửa đổi khoản 4 Điều 31 Hiến pháp 2013 như sau: “Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử; pháp nhân bị buộc tội có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa”, sửa đổi Điều 16 BLTTHS theo hướng: “Người bị buộc tội, pháp nhân bị buộc tội có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa. Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách nhiệm thông báo, giải thích và bảo đảm cho người bị buộc tội, pháp nhân bị buộc tội bị hại, đương sự thực hiện đầy đủ quyền bào chữa, quyền và lợi ích hợp pháp của họ theo quy định của Bộ luật này”. Bên cạnh đó, bổ sung điểm d khoản 1 Điều 4 BLTTHS: Người bị buộc tội gồm người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo; pháp nhân bị buộc tội gồm pháp nhân bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố, bị khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử.

- Thứ hai, một số nguyên tắc có liên quan mật thiết đến nguyên tắc bảo đảm QBC trong TTHS cần phải mở rộng hoặc quy đinh chặt chẽ hơn. BLTTHS 2015 đã ghi nhận nguyên tắc “Tranh tụng trong xét xử được bảo đảm” nghĩa là từ nay tranh tụng sẽ trở thành bắt buộc trong hoạt động xét xử, tuy nhiên phạm vi đảm bảo tranh tụng lại bị bi giới hạn chỉ trọng hoạt động xét xử lại gây ảnh hưởng đến việc đảm bảo QBC trong TTHS. Do đó để tranh tụng đươc đảm bảo trong tất cả các giai đoạn tố tụng thì Điều 26 BLTTHS 2015 sửa đổi theo hướng trên với tên gọi mới “Tranh tụng trong TTHS được đảm bảo”. Đồng thời quy định các cơ quan, người tiến hành tố tụng phải đảm bảo cho những người tham gia tố tụng được tranh tụng dân chủ, bình đẳng trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử. Về nguyên tắc suy đoán vô tội được ghi nhận trong BLTTHS 2015 là nguyên tắc cơ bản cho thấy sư sửa đổi này là hợp lý nhưng chưa đủ vì quyền suy đoán vô tội đối với pháp nhân chưa được ghi nhận nên cần bổ sung trong Điều 4 BLTTHS 2015 về giải thích từ ngữ.

- Thứ ba, cần hoàn thiện các quy định về quyền và nghĩa vụ của PNBBT. Cần quy định “im lặng” là quyền và là biện pháp để PNBBT tự bào chữa. Đây là một quyền quan trọng đối với PNBBBT đặc biệt trong trường hợp pháp nhân không có khả năng tự trình bày để gỡ tội hoặc giảm trách nhiệm hình sự phải chờ người bào chữa có mặt. BLTTHS hiện hành và BLTTHS năm 2015 đều chưa ghi nhận quyền này cho người bị buộc tội. Ngoài ra, cần quy định quyền của PNBBT được cơ quan tiến hành tố tụng chỉ định người bào chữa. Tuy BLTTHS 2015 đã có sửa đổi để đảm bảo người bị buộc tội có người được bào chữa theo chỉ định của cơ quan tố tụng  nhưng chưa đủ và toàn diện cần xét đến việc chỉ định người bào chữa đối với trường hợp PNBBT.

- Thứ tư, mở rộng một số quyền tố tụng của bị can, bị cáo là pháp nhân. Trong đó bổ sung quyền được thực hiện trước khi xét xử để có thể bào chữa cho hành vi phạm tội cũng như xác định hậu quả của hành vi vi phạm mà mình đã gây ra và trên hết để chứng mình tính khách quan của sự việc phạm tội nên bị can, bị cáo cần được ghi nhận những quyền này. BLTTHS 2015 đã ghi nhân những quyền này của bị can, bị cáo tại Điều 60, 61 nhưng lại bị giới hạn bởi quy định khi có yêu cầu. Trên tình hình thực tế với sự hiểu biết pháp luật hiện nay của đa số bị can thì giới hạn này không phù hợp, nên cần bỏ cụm từ khi có yêu cầu đối với quyền trên trong Điều 60, 61 BLTTHS 2015. Tiếp đó, bổ sung quyền PNBBT được hỏi người tham gia tố tung khác tại phiên tòa để PNBBT có thể thực hiện quyền tranh luận, đối đáp tại phiên tòa. Nội dung này đã được BLTTHS 2015 ghi nhận tại Điều 60, tuy nhiên chỉ quy định quyền được hỏi người tham gia phiên tòa, theo quan điểm tác giả cần quy định bị cáo có quyền đề nghị Chủ tọa hỏi  Kiểm sát viên để tạo điều kiện đẩy mạnh, nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa.

- Thứ năm, cần hoàn thiện các quy định liên quan tới người bào chữa. Theo quy định Điều 72 BLTTHHS 2015 thì người bào chữa để tham gia tố tụng chỉ cần đăng ký bào chữa tại cơ quan tiến hành tố tụng, việc bỏ thủ tục cấp giấy chứng nhận người bão chữa đã giảm bớt những khó khăn cho người bào chữa. Tuy nhiên nếu công tác tổ chức không nghiêm chỉnh thì rất có thể thủ tục đăng ký sẽ tiếp tục gây khó khăn cho người bào chữa. Sửa đổi về quyền của người bào chữa trong việc tham gia lấy lời khai và các hoạt động điều tra khác theo hướng không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của Điều tra viên để tránh việc tùy tiện, lạm dụng quyền của Điều tra viên, hạn chế quyền của người bào chữa. Đồng thời bổ sung quy định người bào chưa có quyền phản đối nếu Điều tra viên, Kiểm sát viên đặt câu hỏi mang tính chất mớm cung, dụ cung. Ngoài ra đối với nghĩa vụ của người bào chữa, BLTTHS cần sửa đổi theo hướng: Xây dựng chế tài nghiêm ngặt để ràng buộc trách nhiệm cá nhân của người bào chữa để hạn chế tình trạng thực tế giữ Luật sư và bị can, bị cáo có sự thông cung, mớn cung, hướng dẫn khai báo gian dối…

Tóm lại, tội phạm pháp nhân thương mại là một chủ thể mới, lần đầu được quy định trong bộ luật hình sự, các hoạt động tố tụng để truy cứu trách nhiệm hình sư của pháp nhân cung lần đầu tiên được quy định trong BTTHS, đến nay trên thực tiên chưa xử lý hình sự pháp nhân thương mại nào, do vây các quy định cần phải tiếp tục được kiểm nghiệm, rà soát, chỉnh sửa, bổ sung. Việc bảo đảm quyền của PNBBT góp phần tạo ra sự đấu tranh bình đẳng giữa buộc tội và bào chữa trở thành động lực cho hoạt động TTHS vận động và phát triển.

Hết.

Cảm ơn bạn đã đọc bài viết.

Tác giả: Đỗ Tiến Dũng

Biên tập: Nguyễn Thị Thảo Phương


Để bảo đảm quyền bào chữa của pháp nhân cần sửa lại Hiến pháp (Phần 1)

Tin cùng loại

Tin mới nhất

CÔNG TY LUẬT TNHH KHOA TÍN

Số 28 - TT2, Khu đô thị HDMon, Đường Hàm Nghi, Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội